مقلات جامعه شناسی

عليرضا اسماعيلي*

ايمني خودروها يكي از مجموعه عوامل موثر در جلوگيري از تصادفات جاده‌اي است كه به دو بخش ايمني فعال و غيرفعال تقسيم مي‌شود كه كمربند ايمني و كلاه ايمني از زمره اين نوع تجهيزات به شمار مي‌رود. يك چهارم مرگ‌و‌ميرهاي ناشي از جراحات به خاطر جراحات ترافيك جاده‌اي است. بالاترين ميزان جراحات از بين كاربران جاده‌هاي خطرناك، در كشورهاي در حال توسعه اعلام شده است. افراد پياده، دوچرخه‌سواران، كودكان و رهگذران، رانندگي در حال مستي، سرعت، عدم استفاده از كمربند ايمني دلايل اصلي ترافيك و مرگ‌و‌مير ناشي از ترافيك هستند. امروزه در بيش از 25 كشور جهان قوانيني مربوط به بستن كمربند ايمني وجود دارد. اين قوانين الزامي باعث شده است نرخ بستن كمربند ايمني از 20 تا 25درصد به رقمي در حدود 60 تا 90درصد برسد. در دانش تروما دليل اصلي جراحات غيرعمدي، ترافيك‌هاي جاده‌اي، مسموميت، غرق شدن، سقوط و سوختگي است و كمربند ايمني، يكي از ابزارهاي مهم در پيشگيري از اين دست آسيب‌هاي جسماني به شمار مي‌رود. در اين مقاله با تمركز بر نقش تاثير كمربند ايمني در پيشگيري از آسيب‌هاي غيرعمدي تروما، ميزان پيشگيري را در تصادفات جرحي و فوتي ارزيابي مي‌كند. نمونه آماري مورد نظر، تصادفات جاده‌اي رخ داده در كشور ايران است و اندازه آن 343هزار و82 فقره از تصادفات جاده‌اي است كه در سال 1385 رخ داده‌اند. روش نمونه‏گيري پژوهش در اين مقاله، نمونه‏گيري خودانتخابي است. براي گردآوري اطلاعات از منابع داده‌هاي كام 114 كه دادگان تصادفات جاده‌اي محسوب مي‌شود، استفاده شده است. داده‌هاي مورد استفاده مربوط به تصادف رخ داده در سال 1385 است كه توسط افسران كارشناس تصادف، بررسي و كروكي آن ترسيم شده است. يافته‌هاي تحقيق نشان دادند كه نسبت استفاده از كمربند ايمني در بين رانندگان و سرنشينان متفاوت است. اين نسبت در بين رانندگان 81 تا 91درصد و در بين سرنشينان خودرو 34 تا 44درصد است. 95درصد از كساني كه از كلاه و كمربند ايمني استفاده كرده‌اند، صدمه نديده‌اند اين در حالي است كه 37درصد از كساني كه از كلاه و كمربند ايمني استفاده نكرده‌اند، هنگام تصادف مصدوم شده‌اند. به‌طور كلي كمربند ايمني توانسته است تا حدودي باعث كاهش 18درصدي مصدوميت افراد شود. از بين كساني كه كمربند ايمني بسته‌اند تنها دو درصد از ناحيه سر و گردن دچار آسيب شده‌اند و در صورتي كه بدانيم دچار مجروحيت شده‌اند 54درصد احتمال آسيب از ناحيه سر و گردن است. اين در حالي است كه از بين كساني كه كمربند ايمني نبسته‌اند حدود 30درصد از ناحيه سر و گردن دچار آسيب شده‌اند و در صورتي كه بدانيم دچار مجروحيت شده‌اند 82درصد احتمال آسيب از ناحيه سر و گردن است.
از بين كساني كه كمربند ايمني بسته‌اند، تنها دودرصد از ناحيه سر و گردن دچار آسيب شده‌اند و در صورتي كه بدانيم دچار مجروحيت شده‌اند 54 درصد احتمال آسيب از ناحيه سر و گردن است. اين در حالي است كه از بين كساني كه كمربند ايمني نبسته‌اند در حدود 30درصد از ناحيه سر و گردن دچار آسيب شده‌اند و در صورتي كه بدانيم دچار مجروحيت شده‌اند 82درصد احتمال آسيب از ناحيه سر و گردن است. بررسي نشان داد كمربند ايمني توانسته است به‌طور معنا‌دار در پيشگيري از آسيب‌هاي جسمي هنگام سوانح رانندگي تاثيرگذار باشد. به‌طور مثال جراحت‌هايي كه از ناحيه سر به سرنشينان وارد مي‌شود باعث بروز ضايعات مغزي، فلج جسماني، صرع، غش و مرگ مي‌شود. مطالعات ما نشان داد از بين كساني كه كمربند ايمني بسته‌اند تنها دو درصد از ناحيه سر و گردن دچار آسيب شده‌اند و در صورتي كه بدانيم دچار مجروحيت شده‌اند 54درصد احتمال آسيب از ناحيه سر و گردن است. در بعضي از مطالعات تروما در ايران نرخ نسبتي بستن كمربند ايمني پنج درصد اعلام شده است. (Mojgan Karbakhsh,2005) كه اين رقم در مطالعات ما اصلاح شده و براي رانندگان بين 81 تا91درصد و براي ديگر سرنشينان خودرو بين 34 تا 47درصد مي‌باشد. همچنين بررسي‌ها نشان داد 95درصد از كساني كه از كلاه و كمربند ايمني استفاده كرده‌اند، صدمه نديده‌اند اين در‌حالي است كه 37درصد از كساني كه از كلاه و كمربند ايمني استفاده نكرده‌اند، هنگام تصادف مصدوم شده‌اند. رابطه معنا‌داري (سطح اطمينان 95درصد) بين استفاده از كلاه و كمربند ايمني و نوع صدمه با مقدارp-value=0. 000 وجود دارد. همچنين رابطه معني‌داري (سطح اطمينان 95درصد) بين استفاده از كلاه و كمربند ايمني و بيشترين قسمت آسيب ديده، با مقدار p-value=0. 000 وجود دارد. با توجه به احتمال 2/4درصدي فوت سرنشيناني كه كمربند ايمني يا كلاه ايمني نبسته‌اند و احتمال 5/0درصدي فوت سرنشيناني كه كمربند ايمني يا كلاه ايمني بسته‌اند، ريسك نبستن كمربند ايمني برابر 4/8 است.
*فرمانده سابق پليس راه كشور و استاد دانشگاه